Achter de schermen van de verkiezing ‘Hiswa te Water Boot van het Jaar’
Hoe kiest een jury uit tientallen boten uiteindelijk één winnaar? Wie ooit dacht dat de verkiezing van Boot van het Jaar neerkomt op een rondje varen en daarna een handopsteking, heeft het mis. Achter de schermen schuilt een zorgvuldig uitgewerkte procedure waarin onafhankelijke beoordeling, technische expertise en een flinke dosis discussie samenkomen. We vroegen uitleg aan Epco Ongering, het oudste en langst zetelende jurylid, die in zijn carrière meer dan duizend boten testte en vandaag medebezieler is van het online platform boottesten.nl.
Foto: Juryvoorzitter Arjen Rahusen en het oudste en wijste jurylid Epco Ongering.
Elk jaar opnieuw worden de winnaars van de verkiezing Boot van het Jaar met belangstelling gevolgd. En steevast duiken ook de discussies op. De ene vindt de keuze vanzelfsprekend, de andere begrijpt niet waarom net zijn favoriete boot naast de prijs grijpt.
Vanuit een bepaalde hoek viel zelfs ooit de opmerkelijke uitspraak te horen dat de jury “een incompetente jury toch rrn terechte keuze had gemaakt…”
Epco Ongering kan er intussen alleen maar om glimlachen.
“Dat zegt misschien wel meer over degene die het zegt dan over de jury.”
Het is meteen ook de aanleiding om eens achter de schermen te kijken. Want hoe komt die jury eigenlijk tot haar oordeel? Hoe vermijd je persoonlijke voorkeuren? En hoe objectief kun je tientallen uiteenlopende boten met elkaar vergelijken?
Het boegbeeld van HISWA te Water
De verkiezing is intussen uitgegroeid tot één van de vaste blikvangers van HISWA te Water. Voor de beursorganisatie is ze veel meer dan een prijsuitreiking alleen. De genomineerde boten krijgen weken vooraf al extra aandacht en tijdens de beurs trekken ze duizenden bezoekers die ze met eigen ogen willen bekijken.
Ook voor de deelnemende werven en dealers is dat een belangrijke meerwaarde. Zelfs een nominatie betekent vaak al extra belangstelling van pers en potentiële kopers.
Volgens Ongering is dat precies de bedoeling: “De verkiezing werkt in twee richtingen. De beurs krijgt extra uitstraling en de genomineerde boten krijgen een mooi podium. Dat maakt het eigenlijk een win-winsituatie.”
Sinds HISWA de organisatie van de verkiezing op zich nam, wordt bovendien streng toegezien op de onafhankelijkheid van de procedure. Directeur Arjen Rahusen treedt op als onafhankelijk juryvoorzitter en waakt erover dat alle beoordelingen volgens dezelfde regels verlopen en dat de puntentelling volledig objectief gebeurt.
Van longlist naar winnaar
De verkiezing begint lang voor de HISWA te Water haar deuren opent.
Iedereen mag een boot voordragen. Dat kan een werf zijn, een importeur of dealer, maar evengoed een particulier die vindt dat een bepaald model in aanmerking komt. Er geldt slechts één belangrijke voorwaarde: voor de verkiezingen van 2026 moet de boot na 1 januari 2025 op de markt gebracht zijn, op de beurs aanwezig zijn én beschikbaar zijn voor de testdagen. Dat laatste is logisch.
De verkiezing wil niet alleen een winnaar aanduiden, maar bezoekers ook laten kennismaken met de meest interessante nieuwe boten van het seizoen. De genomineerde boten vormen daardoor meteen een belangrijk onderdeel van de beurs zelf.
Na alle inzendingen ontstaat eerst een longlist. Daaruit kiest de jury per categorie drie genomineerden. Voor alle zekerheid wordt bovendien nog een reserveboot geselecteerd, mocht één van de genomineerden onverwacht niet op de beurs kunnen verschijnen. Pas daarna begint het echte werk.
Testdagen zonder beïnvloeding
Een week voor de beurs verzamelt de volledige jury zich in Lelystad. Daar worden alle genomineerde boten uitvoerig getest.
Elke categorie krijgt een eigen juryteam, zodat alle boten onder vergelijkbare omstandigheden worden beoordeeld. Er wordt niet één keer een kort proefvaartje gemaakt; alle juryleden varen met alle genomineerde boten binnen hun categorie.
Daarna volgt misschien wel het belangrijkste onderdeel van de hele procedure. Iedere jurylid vult individueel een beoordelingsformulier in.
Er wordt niet gezamenlijk gestemd en niemand weet welke punten de anderen geven. Alleen juryvoorzitter Arjen Rahusen verwerkt uiteindelijk alle individuele scores tot de einduitslag.
Niet alleen mooi, maar ook doordacht
Een boot wint niet omdat ze toevallig het mooiste interieur heeft of het snelst vaart.
De jury beoordeelt een hele reeks aspecten. Design, indeling, constructiekwaliteit, vaareigenschappen, innovatie, duurzaamheid, het totaalconcept en de prijs-kwaliteitverhouding krijgen allemaal een afzonderlijke score.
Sommige onderdelen wegen bovendien zwaarder door dan andere. Vooral innovatie en de praktische kwaliteiten van het ontwerp krijgen extra gewicht in de eindberekening. Daardoor kan een boot met spectaculaire vormgeving toch verliezen van een model dat als totaalconcept sterker scoort.
Een jury met verschillende brillen
Volgens Ongering is juist de samenstelling van de jury één van de grootste sterktes van de verkiezing. De jury bestaat niet uitsluitend uit watersportjournalisten.
Ook een nautisch architect beoordeelt de constructieve en technische aspecten, een ervaren watersportfotograaf kijkt met een andere blik naar ontwerp en afwerking en sinds kort maakt ook een publieksjurylid deel uit van het gezelschap.
“Zo krijg je iemand die niet beroepshalve met boten bezig is, maar wel de passie van de gewone watersporter vertegenwoordigt.”
Die verschillende invalshoeken zorgen regelmatig voor levendige discussies. Niet om elkaar te overtuigen, maar om argumenten uit te wisselen. Pas daarna vult iedereen opnieuw volledig zelfstandig zijn scoreformulier in.
Appelen en peren
Toch blijft de opdracht moeilijk. Zelfs met vier categorieën – motorjachten, open motorboten, elektroboten en zeiljachten – moeten soms heel uiteenlopende concepten met elkaar worden vergeleken.
Een consoleboot naast een RIB of een luxe tender beoordelen blijft volgens Ongering “appelen met peren vergelijken”.
Meer categorieën zouden de vergelijking eenvoudiger maken, maar tegelijk dreigt dan de overzichtelijkheid van de verkiezing verloren te gaan.
Transparantie als uitgangspunt
Juist omdat de uitslag soms emoties oproept, werd de procedure de voorbije jaren verder geprofessionaliseerd.
Onder leiding van onafhankelijk juryvoorzitter Arjen Rahusen verlopen alle beoordelingen volgens vaste procedures.
Discussies binnen de jury worden zelfs opgenomen, zodat achteraf altijd kan worden nagegaan hoe de besluitvorming verliep.
Niet om de gesprekken openbaar te maken, maar wel om de volledige procedure controleerbaar en transparant te houden.
“Was het maar zo…”
Wordt de jury ooit onder druk gezet? Epco Ongering moet lachen. “Was het maar zo…” Het antwoord is duidelijk. Van pogingen om juryleden te beïnvloeden of zelfs om te kopen is er geen sprake.
Wel merkt hij dat teleurstelling soms hard kan aankomen bij ontwerpers of werven die jarenlang aan een nieuw model hebben gewerkt. Begrijpelijk, vindt hij, al wijst hij erop dat ook de kwaliteit van de aangeleverde informatie een rol speelt.
Wie nauwelijks technische gegevens verstrekt of een onvolledige presentatie indient, maakt het de jury niet gemakkelijker om een correcte beoordeling te maken.
Eigenlijk zijn er alleen winnaars
Misschien is dat wel de mooiste relativering waarmee Ongering afsluit. Volgens hem bestaat er bij de verkiezing eigenlijk geen echte verliezer.
Alle genomineerde boten krijgen tijdens de HISWA te Water uitgebreide aandacht van pers en publiek. De verkiezing zorgt ervoor dat bezoekers bewust naar die modellen gaan kijken en dat de bouwers extra zichtbaarheid krijgen.
Of zoals Ongering het met een knipoog zegt: “Het is een beetje zoals Sinterklaas die elk jaar vertelt dat er geen stoute kinderen zijn.” En misschien geldt dat ook voor de verkiezing van Boot van het Jaar. Er is uiteindelijk maar één winnaar, maar slechte boten? Die zijn er volgens de oudste en wijste man van de jury eigenlijk niet.
"Uiteindelijk proberen we niet de perfecte boot te kiezen, want die bestaat niet. We proberen de boot te kiezen die binnen zijn categorie het sterkste totaalconcept biedt. Dat is telkens opnieuw een afgewogen beslissing."
